Ana Sayfaya Dönüş

En Çok Okunan Yazılarım

Güncel Yazılarım

Yorumlar

İletişim

  • Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası

Sun Tzu'nun Karar Sürecine Bakışı

(gtag.js)

 Mutluluk, mutsuzluk, başarı, başarısızlık, kazandıklarımız, kaybettiklerimiz eylemlerimiz, kısaca hayatımızda yaşadığımız tüm çıktılar veya sonuçlar verdiğimiz kararların iç ve dış yansımasıdır.

Yaşantımızın birçok alanında rekabet ile karşılaşmaktayız. Siyasette, siyasi partilerin söylemleri ve liderleri karşılaştırılır. Şirketlerin rekabetlerinde ürünler ve hizmetler karşılaştırılır. Spor müsabakalarından önce takımlar karşılaştırılır. Evlilik sürecinde evlenilecek adaylar arasında seçim yaparken, adayların özellikleri ile kişinin beklentileri karşılaştırılır. Tüm bu karşılaştırmaların sonucunda bir seçimler yapılır. Seçenekler arasında birini seçilmesini "karar vermek" olarak adlandırırız. Yaptığımız seçimlerin çıktıları hayatımızı ve kurumların, şirketlerin işleyişini biçimlendirmede rol alır.

Hayatımızda karar alma becerimiz oldukça önemli yer tutar. Bununla birlikte planlama, uygulama, koordinasyon, geri bildirim ve sonuçların gözlenmesi ile yeni kararların alınması dinamik rekabetin parçasıdır.

Sizin kararlarınız başkalarını, başkalarının kararları sizi etkileyebilir.

Hayatımızın her anında kararlar veririz, verdiğimiz kararlar bizim ve çevremizdeki insanların hayatlarına etki eder. Hayatınızdaki tüm kararlarınız, hayatınız biçimlendirmek için yeterli değildir. Başkalarının yaptığı seçimlerde sizi etkilemektedir. Örneğin, üniversite sınavlarında diğer öğrencilerin tercih sırası ve başarı sırası sizin meslek seçimizde etkilidir. İş yerin de, sizi veya bir başkasını terfi ettiren amirinizin seçimi sizi doğrudan veya dolaylı olarak etkilemektedir. Bazı verdiğiniz kararlar da yalnızca sizin seçimlerinizin sonuçları etken değildir. İş seçiminde aileler, arkadaşlar, sektörlerdeki iş ilanları, ilanlardaki kriterler, ekonomik şartlar, işe alım sırasında işletme sahiplerinin kararları sizin kararlarınızı etkileyecek ve biçimlendirecektir.

Rekabetin şiddetli olduğu günümüzde genel olarak aileler çocuklarının hayatta başarılı olabilmesi için çok iyi eğitim almasının yeterli olduğu düşünmektedir. Bunun sonucu olarak çocuklarını en iyi en pahalı okullara kayıt ettirerek büyük paralar ödemektedirler.

Öğrenim hayatınızda teoriden daha çok uygulamaya yönelik olarak, seçenekler arasında en uygununu seçme becerisinin hangi derste ele alındığını kendinize sorunuz?

Cevabınız, okulunuzda buna uygun içerikte bir ders olmadığı olacaktır.

Eğitim, öğretim insan hayatında çok önemli yer tutar bununla birlikte okullar hayatta nasıl başarılı olacağını öğretmeye yeterli değildir. Karar verme konusunun teorik anlatımlarla ele alındığı, alınan derslerin uygulamaya taşınmasında zorluklar olduğu hayatımızın bir gerçeğidir.

Eğitim başarılı olmak için yeterli değilse; gerçekte insanların başarılı olmalarını sağlayan nedir?

Hayattaki başarılarınız kim olduğunuz, hangi okulda okuduğunuzla değil, ne yaptığınızla ilgilidir. Diğer bir deyişle etkin, verimli ve doğru zamanda karar vermenizle ilgilidir. Çünkü yaptıklarınız, eylemleriniz sizin kararlarınızın diğer bir deyişle seçimlerinizin çıktısıdır. Dinamik ve değişken günümüz dünyasında belirsizlikler çok fazladır ve karar vermeyi bilmek hayatta başarılı olabilmek için çok önemlidir.

Karar vermeyi biliyor muyuz?

İnsanlar farkında olmadan alternatifleri sadece bir avuç unsur temelinde karşılaştırır ve sistematik bir yaklaşım izlemezler. Genel kararlarımız otomatik ve rastgele seçimlerdir.

Genel olarak karar vermeyi bilmiyoruz.

Hayatta başarılı, mutlu olup olmamız bizim karar verme becerimiz ile ilgilidir. Hızlı, etkin ve verimli kararlar alabilmeniz başkalarının gözünde sizi iyi konuma getirmektedir.

Başarılı olmanın temel aracı soru sorabilme ve sorgulama becerisidir.

Sun Tzu zafere ulaşmak için 7 temel soruya verilecek cevapların başarıyı getireceğini söyler. Binlerce yıldır alternatifler arasından doğru seçim yapabilmek için bilgi edinme ve soru sorma becerisi temel olmuştur.

Genellikle soru üretmeyi ve soru sormayı bilmiyoruz.

Karar verici soru üretmeyi ve sormayı bilmiyorsa bunun sonucu olarak bilgiye ulaşmada yani kararı etkileyecek olan veri ve bilgi olmadan karar veriyor demektir. Bilgi olmadan seçim yapan ise kör olarak seçim yapmaktadır. Sonuçta başarılı olması, yani seçimin doğru sonuç vermesi şans ve başkalarının hatalı karar vermesine bağlıdır.

Yaptığınız seçimlerin bugünü ve geleceği etkileme özelliği vardır.

Örneğin evleneceğiniz kişiyi seçtiğinizde, kararınız altta sayılan sonuçların bir kısmına veya fazlasına yol açacaktır. Düğünde ne giyeceğiniz, düğünü nerede yapacağınız ve balayına nereye gideceğinize kadar birçok sonuç sizin verdiğiniz evlenme kararınızın sonucudur. Aileler ile kurulacak akrabalık ilişkilerinin yaratacağı olumlu veya olumsuz sonuçlara, gelecekte doğacak çocuklarınızın hangi ekonomik koşullarda yaşayacağına, hangi okula gideceğine, siz hangi sosyal çevrede yaşayacağınıza, hangi kültür ve sosyal yaşamın parçası olacağınıza,  bir ömür boyu kiminle uyuyacağınıza, kiminle kavga edeceğinize ve kiminle güleceğinize karar vermektesiniz.

Kısaca verdiğiniz karar bugünü ve geleceği etkilerden, uzun vadede çocuklarınızın hayatını da şekillendirmektedir.

Bugün geçmişteki insanlara bakarak, kendimizi daha akıllı veya zeki olarak nitelememeliyiz. Büyük üstat Sun Tzu Savaş sanatları kitabında karar vermenin rekabetteki etkilerini ve insanların seçim yaparken gerçekten bakış açılarının nasıl olması gerektiğini ve düşünme adımlarını farklı bölümlerde ele almıştır.

Ülkemizde Sun Tzu'nun savaş sanatları kitabından alıntılar ile en fazla yazı yazan olarak, Sun Tzu'nun karmaşık görünen karar verme süreci ile ilgili sözlerini anlaşılır hale getirmek için süzgeçten geçirerek alta başlıklara ayırdım.

Bir arkadaşımın yazının uzunluğu nedeniyle bölüm bölüm yayınlama önerisini değerlendirdim. Bu yaklaşımın yazının bütünlüğünü ve anlaşırlığını olumsuz etkileyeceği düşüncesi ile bütün olarak yayınlamaya karar verdim.

Sun Tzu'nun karar sürecine etki eden 14 faktör altta listelenmiştir.

1.Karar Vericinin Niteliği;
2.Kendini ve Rakibini Bilmek;
3.Bilgi ve Karar;
4.Karar ve Analitik, Holistik Düşünce;
5.Aldanma ve Aldatma;
6.Karar, Duygu ve Algı;
7.Karar ve Kaynaklar;
8.Karar ve Bedel;
9.Karar ve Hız;
10.Karar ve Zaman;
11.Karar ve Yer;
12.Karar ve Esneklik;
13.Karar ve Muhakeme;
14.Karar, Tutarlılık ve Kararlılık;

Sizin, çocuklarınızın veya yakın çevrenizdeki kişilerin 2500 yıl önce yaşayan bir stratejisin bakış açısına göre karar süreçlerini ve becerilerini değerlendirebilmenize yardımcı olmak amacıyla yazıyı yayınladım.

þ  Lütfen yazıyı hızla okuyarak veya göz gezdirerek geçmeyiniz. Amacınız kişisel gelişimde ilerleme sağlamak ise yavaş yavaş düşünerek, sorular üreterek, sorularınızın cevaplarınızı not ederek çalışınız.

þ  Her madde ile ilgili olarak; bu aşamanın farkında mıyım ve karar sürecinde nasıl uyguluyorum? Sorularını kendinize sorunuz.

þ  Her alt başlığı okuduktan sonra bir önceki başlık ile bağınız kurunuz.

þ  Geçmişte verdiğiniz olumsuz kararlardan bir tanesini yazıdaki ele alınan başlıklara göre değerlendiriniz.

þ  Nerede yanlış yaptığınızı yorumlayarak, bundan kaçınmak ne yapmanız gerektiğini değerlendiriniz.

1.      Karar Vericinin Niteliği;

Sun Tzu Der ki; "Komutanlar devletin kalesidir. Kalenin her noktası sağlam ise, devlet güçlü; Kale çürükse devlet zayıftır."

Karar vericinin kararın hedef ve amacını çok net belirlemesi ve yaptığı seçimin belirlenen hedef ve amaca ulaşmasına katkı sağlaması beklenir. Bunu sağlayabilmek için karar vericinin karar verebilecek yetkinlikte olması gereklidir. Karar vericinin kendisine güvenmesi ve güçlü olduğuna inanması, kararlı, tutarlı ve muhakeme becerisinin olması gerekir. Eğer Karar verici bu niteliklere sahip değilse zamanında karar vermesi kararının arkasında durması mümkün olmayacaktır.

Sun Tzu karar vericinin niteli ile liderin niteliğini vurgulamakta ve lider ne kadar yetkin ve nitelikli ise zaferin o kadar yakın olacağını anlatır.

İş hayatında ilkokul mezunu olduğu halde çok büyük ticari başarılar elde eden birçok başarılı iş insanı vardır. Bu kişilerin hayatlarına bakıldığında çocukluktan itibaren hayatla mücadele ettiklerini görürüz. Bu süreçte onların en gelişmiş yönleri ise başarılı karar vermeleri olduğunu gözlemleriz. Çünkü başarılı olmak ve zirveye ulaşmak için doğru kararlar vermişlerdir. Yanlış veya olumsuz kararlarından ders almışlardır.

Çocukluktan başlayarak kişiler kendi kararlarını vermeye başlamaları özgüven ve karar verme becerisinin gelişimi açısından önemlidir. Dışarı çıkarken ne giyeceğine karar veremeyen, aile yemeklerinde kendi siparişini seçemeyen çocukların hayatta ne kadar başarılı olacağını düşünüyorsunuz.

Çocukluğundan itibaren karar verme konusunda kendini geliştirme fırsatı bulamayan veya hatalı kararlarından ders almayan bireylerin karar verici niteliği her zaman tartışmalı olacaktır.

þ  Çevrenizdeki kişilerden çok iyi okullardan mezun ancak başarısız olanların neden başarısız olduğunun cevabını kişilerin karar ve karar süreçlerini düşünerek değerlendiriniz.

þ  Çocukluktan itibaren kendi kararlarınız verecek yeterlilikte yetiştirildiniz mi?

2.      Kendini ve Rakibini Bilmek;

Sun Tzu der ki; "Düşmanı bildiğiniz kadar kendinizi de biliyorsanız, zafer konusunda şüpheniz olmasın. Bunun yanında, 'Cennet'i biliyor, 'Dünya'yı tanıyorsanız zaferiniz kesin olacaktır."

İlk olarak, kendini bilmek aslında kendine yönelteceğiniz sorulara verilecek objektif cevaplar ile "kendini bilme" amaçlanmaktadır. Bu değerlendirmede kendini bilmek ilk adımda karar vericinin kişisel niteliğinin değerlendirilmesi anlamına gelmektedir. Kişi kendini bilmesi karar vericinin birey olarak kişisel sınırlarını bilmesi anlamına gelmektedir.

İkinci olarak, rekabette kişi kendini ve rakibini bilmelidir, kendini bilmeden rekabette üstünlük kurmak mümkün değildir. Rakibinin kuvvetli yönlerini, zayıflıklarını ve kendi kuvvetli yönlerini ve zayıflıklarını bilmeden karar verici rakibine üstünlük sağlayamaz. Bununla birlikte rekabete etki eden çevresel faktörler vardır. Bu faktörlerin de karar sürecinde seçime etkileri yorumlanmalı veya tahmin edilmelidir.

Kendini bilmeyen ve rakiplerini, çevresini tanımayan karar verici kararlarını rekabet şartlarına uyumlu hale getiremez.

Benim çevremde birçok insanın yaptığı yaygın hata "karşısındaki insanın yerine karar vermesidir." Karşınızdaki insanın planını çözmek, kararını tahmin etmek, size karar sürecinde alternatifleri değerlendirme fırsatı verir. Ancak onun yerine karar vermeniz sizi hataya sürekler. Bir kişiye yemeğe çıkma teklifi yapmadan "teklifi ret eder" diye karar vermek, onun yerine geçmek anlamına gelir. Baştan kendi seçeneklerinizi daraltma ve kaybetmeye neden olur.

3.      Bilgi ve Karar;

Sun Tzu der ki; "Ordunun casusluk kanadını en iyi kullanan hükümdar bilge hükümdar, en iyi değerlendiren komutan ise usta komutandır. Casusluk sonuç getirir. Ordunun harekâttaki başarısı casusların becerisi ile orantılıdır."

Sun Tzu'nun karar sürecinde doğru bilgiye ulaşma yöntemi casusluk olarak adlandırılmaktadır. O dönemde casusluk olarak adlandırılan bilgiye ulaşma ve araştırma süreci tam olarak karar vericinin soru sorma becerisine bağlıdır.

"Bilge hükümdarla, iyi bir komutanın normal askerlere oranla kolaylıkla savaş kazanıp, zafere ulaşması İSTİHBARAT' a bağlıdır."

Günümüzde bilgiye ulaşmak daha kolay ve hızlıdır. Bilginin üretilme ve yayılma hızının artması ile o günden bugünde soru sorma, sorgulamanın önemi azalmamış aksine artmıştır. Çünkü ulaştığınız bilginin güvenirliğini sorgulamak ayrı bir önem kazanmıştır. Etkin karar için güvenilir, doğru, tam ve zamanında bilgiye ulaşmak gereklidir. Başarı yani zafer bilginin işlenmesi ve kullanılması ile elde edilir.

Kararın kişisel önyargılardan uzaklaşması için toplanan verilerin yalnızca sizin gözünüzden değil aynı zamanda tarafsız insanların gözünden olması önemlidir. Soru üretme sürecinde karar konunuzun en önemli yönlerine odaklanınız. Büyük miktarda bilgiyi işleyiniz. Üretilen sorular, sorulara bulunan cevaplar ve yeniden üretilecek sorular ile seçeneklerin artırılması ve daraltılması söz konusu olacaktır.

þ  Kararlarınızı verirken bilgi topluyor musunuz?

4.      Karar ve Analitik, Holistik Düşünce;

Sun Tzu der ki; Savaş Sanatı, savaş koşullarının değerlendirilmesinde mutlaka göz önüne alınması zorunlu beş önemli faktörün etkisi altındadır. Bu faktörler:

a.       Liderlik Faktörü; Liderlik
b.      Uyum (Ahlak) Faktörü;
c.       Hava Faktörü;
d.      Arazi Faktörü,
e.      Disiplin Faktörü;

Analitik düşünme biçiminde konu parçalara ayrılarak, küçük ve farklı alanların karar etkisi anlaşılmaya ve değerlendirilmeye çalışılır. Holistik yani bütüncül düşünme biçiminde ise analitik düşünme biçimiyle elde edilen faktörler bir araya getirilerek büyük resim oluşturulmaya ve büyük resmin değerlendirilmesi ile seçeneklerden rekabeti kazandıracak olanın seçilmesine karar verilmeye çalışılır.

Sun Tzu karara etki edecek faktörleri ayrı ayrı değerlendirmeyi daha sonra bütün olarak bir araya getirmeyi önermiştir.

Bu faktörleri günümüz diline aktarırsak;

a.       Liderlik Faktörü; Liderlik
b.      Uyum (Ahlak) Faktörü; İnanç, ayni hedefe, uyum
c.       Hava Faktörü; Dış etkenler, toplumsal talepler, çevre koruma, ekonomi gibi
d.      Arazi Faktörü; Coğrafya, yollar, piyasa, ürün, fiyat, yer, yasal sınırlar
e.      Disiplin Faktörü; Rehber İlkeler (Organizasyon, emir ve komuta birliği)

Günümüzün SWOT analizi tekniğine göre Hava ve arazi faktörleri dış faktörler, disiplin ve uyum faktörleri ise iç faktörler olarak nitelenmelidir. Bugün adı SWOT olsa da 2500 yıl önce de yapılan faktörlerin karar sürecine etkisinin ele alınmasıdır. Karar vericiler, kararlarına etki edecek her faktörü mutlaka parçalara ayırarak konuyu değerlendirmelidir.

5.      Aldanma ve Aldatma;

Sun Tzu der ki; "Tüm savaşlar aldatmacalara ve şaşırtmaya dayanır."

Rekabette rakibiniz sizi aldatmaya, şaşırtmaya ve kandırmaya çalışarak sizin seçiminizin yanlış olmasını veya seçimin gecikmesini sağlamaya çalışır. Kararın ertelenmesi ve gecikmesi hız çağı olan günümüzde karar vericinin yenilgiye bir adım daha yaklaşması anlamına gelir.

"Savaşta duygularını, hareketlerini, amacını düşmandan gizle. Kazanırsın"

Karar verici de rakibini aldatmaya çalışabilir, çünkü zafer rakibin yanlış kararı ile daha kolay elde edilecektir. Zafere ulaşmak için aldatma ve aldanma sürecinde duyguların ve hareketlerin kullanımı son derece önemli yer tutar. Hayatımızda duygular aldatılma için kullanılırken, hisler aynı zamanda aldatılmayı engelleyen filtre görevini üstlenmektedir.

Rakibiniz tarafından aldatılmanın yanı sıra en tehlikeli olan karar vericinin kendisine yalan söylemesi ve kendisini kandırmasıdır. Toplumda yaygın olarak kişiler başarısızlıklarını saklamak, duygusal tepkilerini gizlemek, kendi duygularını olumluya çevirmek, çevrelerinden saygı görmek kendilerine yalan söylerler. Bu yalan türü başkasının size yalan söylemesinden daha tehlikelidir. Kendine yalan söyleyen ve kendini aldatan karar verici, kendisini sürekli yaşayacağı bir mağlubiyet serisine taşımaktadır.

Bunun anahtarı ise sorulardır.

þ  İnsan ilişkilerinde olduğunuz gibi göründüğünüzü düşünüyor musunuz? Eğer cevabınız hayır ise İnsanları ve kendinizi aldattığınızı düşünür müsünüz?

þ  Karar verme beceriniz ile ilgili olarak kendinize yalan söylüyor musunuz?

6.      Karar, Duygu ve Algı;

Duyguları değerlendirirken kişinin kendi iç dünyasında hissettiklerini ve karşısındaki kişiye hissettirdiklerini dikkate almayı önermektedir.

İç dünyanızda Hissettikleriniz;

Sun Tzu der ki; "Hiç bir hükümdar ordularını kendi öfkesi için savaşa sokmamalı, hiçbir komutan kendi hırsı için savaşa kalkmamalı"

"Öfkesini kontrol etmesini bilmeyen komutan ordusunu düşman üstüne karınca sürüsü gibi yollayandır."

Sun Tzu şeref ve onur için savaşmanın utanç getireceğini anlatır. Kararlarınız kısa vadeli duygusal beklentiler için değil daha uzun süreli çıktılar için olmalıdır. Karar verici düşünce sürecine beden ve duyguların etkilerini kontrol ederek, karar verebilmelidir. Kişinin kendini bilmesi ve farkındalığının yüksek olması karar sürecinde önemlidir. Karar verirken duyguların yoğun yaşanması ani veya fevri kararlar verilmesine yol açabilmektedir.

Karar sürecinde duyguları tamamen yok saymak mümkün değildir. Çünkü duyularımız ve algı filtrelerimiz yaşantımızdan edindiğimiz dersler algılarımızı şekillendirir. Farkındalığın yüksek olması ve kendimizi tanıyarak anlık duygu ve beklentilerimizin kararlarımızı etkilemesini önleyebilmeliyiz. Sun Tzu karar sürecinde kişisel hırs ve öfkenin kararı olumsuz etkilediğini çok net biçimde ifade etmiştir. Sinirli iken işten ayrılma veya boşanma kararı verme duyguların kararlara olumsuz etkisi olarak yorumlanabilir.

Karşınızdakinin hissettikleri;

Sun Tzu der ki; "Düşman sinirli yapıda ise daha çok sinirlendirmeye çalışın. Kendinizi zayıf gösterip düşmanın sizi küçük görmesini sağlayın."

Duyguların kararı etkilediği bilgisi ile rakibin kararlarını şekillendirmek veya doğru zaman veya yerde karar almasını engelleyecek yönlendirmeler yapmayı önermektedir. Sun Tzu kişilerin algısının yönlendirmenin kararlarını etkilediğini ve duygusal tabanlı iletişimin rakibin kararlarını etkilediğini çok başarılı biçimde anlatmıştır.

"Düşmanı yok etmek istiyorsak askerimizi kızıştırmamız gerekir. Bu da alınacak ganimetlerin asker arasında paylaştırılması ile yapılabilir"

Sun Tzu insandan daha fazla verim almanın algı ve motivasyonla olan bağlantısını çok açık bir biçimde ifade etmiştir. Kararlarınızın içsel ve dışsal etkileri vardır. Bunlar sizi ve karşınızdakini etkilemektedir.

þ  Duygularınız kararlarınızda ne rol oynuyor?

þ  Bazen verdiğiniz karar ile insanların algılarını etkilemeniz ve değiştirmeniz gereklidir. Bunun için algıyı yönlendirecek ortak değerleri kararlarınıza taşıyor musunuz?

7.      Karar ve Kaynaklar;

Sun Tzu der ki; Devlet maliyesinin zayıflığı, ordunun vatanından uzak düşman arazisinde savaşması daha çok lojistik destek ihtiyacını gerektirir. Uzaktan yardımla yaşamak zorunda olan ordunun halkı fakirleşir.

Karar ve planlama sürecinde insan, para, sosyal ağınızın gücü, kişisel insani kredileriniz, banka kredileri, lojistik imkânlar, teknolojik imkânlar vb. Kaynaklar dikkate alınır. Kişisel karar vermek için harcadığınız enerji, zaman, bilgi toplama sürecindeki çabaların, ödenen bedellerin, yani sarf edilen faktörlerin kaynak olarak kabulü gerekir. Eğer dikkatli planlama yapılmaz ise sonradan karşılanacak olan ihtiyaçların maliyeti çok daha yüksek olacağından, kişi veya şirket batabilir. Sonuçta elde edilecek olan ise başarısızlıktır.

Karar sürecinde verilecek kararda kullanılacak olan kaynaklar ile elde edilecek çıktının mukayesesi yapılarak bu bedele değip değemeyeceği değerlendirilir.

Sun Tzu der ki; Deneyimli, akıllı komutan mevcut olanaklarına göre planlamasını yapar. Savaşa girince takviye gelmesine umut bağlamaz.

Karar verici karar sürecinde kendi imkân ve kabiliyetleri ile kısıtlarını dikkate almalıdır. Kaynakları ile uyumlu olmayan kararın başarı getirmesi mümkün değildir.

þ  Beş sene sonra nerede olacağınızı planlayınız.

þ  Yaptığınız plana göre hayat beklentileriniz ile ekonomik beklentileriniz uyumlu mu?

þ  Planlamada kaynaklarınızı dikkate almış mısınız?

8.      Karar ve Bedel;

Sun Tzu der ki; Savaşa girmeden önce mutlaka zafer hesabı yapın. Ancak, bu arada her ihtimale karşı, yenilgi hesabını ve stratejisini yapmayı da unutmayın. Plan yapmaya verdiğiniz önem zafer ya da yenilginin belirleyici faktörü olacaktır.

Bir seçim yaptığınızda bunun bedelinin ne olduğunu düşünmelisiniz. Sun Tzu karar verme sürecinde yalnızca başarı değil aynı zamanda başarısızlık olasılığının maliyetlerinin yani bedelinin de hesaplanması gerekliliğini vurgulamaktadır. Bu bedel belki bugünü ve belki de geleceği şekillendirecektir.

Her verilen kararın bir bedeli vardır. Zaman, para, hissedilen duygular (üzüntü, kırılma, mutluluk vb), fırsat maliyeti, fizyolojik enerji harcanması, sağlık, dostluk, tecrübe ve düşman kazanılması gibi kavramlar ödenecek bedeller olarak sayılabilir.

Sun Tzu der ki; Ülkenizin sefer imkânları kısıtlı ise, devletin zaferle sağlayabileceği olanaklar çekilen sıkıntıya değmeyecektir.

Eğer verdiğiniz kararın getirisi ile ödediğiniz bedel dengeli değil ise bu kararı almak akılcı değildir. Öte yandan kişisel imkânların kısıtlı ve yetersiz ise kararı daha dikkatli vermeniz gereklidir. Çünkü kararın bedeli daha uzun süreler için olumsuz etki yapacak ise karar vericinin bunu dikkate alması gereklidir.

yalnızca para değil bedel olarak zaman, duygular ve fırsat maliyeti de düşünülmelidir. Birini evlenmek için seçerken, bir diğerinden vazgeçmektesiniz, Zaman maliyeti, birine hayatınızın bir kısmını ayırıyorsunuz, buda zaman maliyetidir. Yaptığınız seçimlerin yani kararlarınızın bir bedeli vardır. Bu bedel bir defa da ödenebileceği gibi, bedelin bir ömür boyu ödemeye devamı söz konusu olabilecektir.

Karar vericinin hangi bedelleri ödeyeceğini ve bu bedelin karşılığında ne kazanacağını hesaplaması en doğal yaklaşımdır.

Unutmayınız, hiçbir seçim bedava değildir. Her kararın bedeli vardır.

þ  Kararlarınız için ödenecek bedelleri, bugün ve gelecek için değerlendiriyor musunuz?


9.      Karar ve Hız;

Sun Tzu der ki; "Enerji gerilmiş yay, kararsa okun atılmasıdır."

Kararın alınmasında kullanılacak enerji bir yayın gerilmesindeki dinamiklik ve tereddütsüzlük içermelidir. Yayı geren bir kişi çok uzun sürre yayı gergin tutamaz, bir noktada yayı serbest bırakarak enerjinin akmasını sağlamalıdır Bu karar sürecinde de böyledir. Çok uzun süre karar verilmeden beklenilmesi kurumun üyelerini yorar ve isteksizlik oluşturur. Bu nedenle karar alınmasında zamanın kullanılması oldukça önemlidir. Kararsızlık en büyük başarısızlık nedenidir.

Sun Tzu der ki; "Verilecek bir kararın kalitesi avına saldırıp parçalayan şahinin süzülüşündeki ahenge, zamanlamaya benzer. Bu nedenle, usta savaşçı saldırıda korkunç, karar vermede çabuk olandır."

Kararın ertelenmesi veya geciktirilmesi, planlamanın etkin ve doğru yapılmasına engel olur, bunun neticesi olarak harekete geçme ve uygulama gecikir. Bu ise rekabette karar verici için dezavantaj oluşturur.
Kararda çok geç kalınması, zaman maliyetini artırır. Bazen kişiler kararlarını iç dünyalarında vermiş bunu açıklamaya cesaret edememektedir, sürekli tereddütler yaşayarak, kararlarını yeniden değerlendirmektedirler. Bu gecikmenin, tereddüdün nedenleri arasında özgüven yetersizliği, bilgiye ulaşamama, belirsizliklerin fazla olması, riskten kaçınma, sorumluktan kaçınma, zamanı doğru kullanamama gibi nedenler sayılabilir.

Hızlı karar ve bu kararın doğru zamanda verilmesi en önemli husustur. Bazen olumsuz karar vermek, o an için kısa vadede kayıp olabilir. Ancak uzun vadede maliyetler dikkate alındığında sonuç farklı olabilir. Kararsızlığın maliyeti çok daha yüksek olabilir.

Hızlı düşünmek önemli olmakla beraber ölçüsüz ataklık, gereksiz hız ve cesaret kişiye ve çevresine zarar verecektir.

10.  Karar ve Zaman;

Sun Tzu der ki; "Savaşı, ancak ne zaman savaşılıp ne zaman savaşılmayacağını bilen kazanır."

Doğru zaman fırsatla ilgilidir, karar zamanında alınmaz ise fırsat kaçırılmış veya daha büyük bedel ödenmek durumunda kalınmış olunabilir. Kararı zamanında verenin yanı sıra önemli olan ne zaman uygulamaya konacağıdır. Doğru zamanlama başarı için önemlidir. Doğru zamanda karar alma ve doğru zamanda uygulama başarı için gereklidir.

"Savaşı, düşmanın en hazır olmadığı zamanı beklemesini bilen kazanır."

Rekabette kararın doğru zamanda verilmesi aynı zamanda doğru zamanda uygulamaya konulması bileşimi önemlidir. Rekabette rakibinizin en zayıf anında veya en hazırlıksız olduğu anda kararınızı uygulamaya koyarak onun reaksiyon göstermesine fırsat vermeden uygulamanız. Ödeyeceğiniz bedeli küçültürken rakibiniz için maliyeti artıracaktır.

11.  Karar ve Yer;

Sun Tzu Savaş sanatında diğer askeri strateji kitaplarından en önemli farkı gücü merkeze koymamasıdır. Savaşta psikolojiyi ve insan faktörünü dikkate alır. Bu özelliği nedeni ile her alanda kullanılmaktadır.

Kitabın 11. bölümünde, arazinin karara ve zafere olan etkisini ele almıştır. Ele alırken yalnızca arazi detaylandırılmamış aynı zamanda sosyal konum ve bunun insana etkileri ile kararı nasıl biçimlendireceği anlatılmıştır.

Yer yani coğrafya hayatımızda birçok konu üzerinde etkendir. Yetişen tarım ürünleri ile beslenme biçimimize, yemek çeşitlerimize, damak tadımıza, genel olarak dil, din, inanç ve değerlerimize, giyim biçimimize, yaşam şeklimize, ticaret anlayışımıza, kültür ve adetlerimize tesir etmektedir. Karar vericinin doğduğu, yaşadığı ve etkisinde kaldığı kültürlerin karar sürecine etki ettiği bilinen bir gerçekliktir. Bu nedenle kişilerin düşünme ve karar verme biçimlerini analiz etmek rekabette avantaj sağlamaktadır.

Sun Tzu der ki; Güçlülük ile zayıflığın aynı anda nasıl en iyi kullanılacağı sorusunun cevabı arazi pozisyonlarındaki seçimlerdedir.

Kararınızda gücünüzü kullanmaya karar verdiğiniz yer ve zamanı başarılı bir sonuç elde etmek bir araya getirmek önemlidir. Sun Tzu'nun dış faktörleri arazi ve hava olarak belirlenmişti. Askeri hareketlerde her ikisinin de karar üzerinde doğrudan ve büyük etkisi vardır. Karar vericinin kararına etki eden yer faktörünün kararı üzerindeki etkisini dikkate alması başarı için yarar sağlayacaktır.

Sun Tzu der ki; "Savaşılacak yer ve zamanı bilirsek, kendimizi savaşa yoğunlaştırabiliriz."

Yer, kavramından rekabetin sürdürüleceği piyasa, saha,  şehir, bölge anlaşılmalıdır. Yer ve zaman birleşimi başarıya ulaşmak için önemlidir. Karar vericiler yer yani coğrafyanın etkileri konusunda soru ve cevap üreterek muhakeme yapabilmelidir.

þ  Siz kararlarınızda coğrafyanın etkilerini dikkate alıyor musunuz?

þ  En yakınızdaki kişilerin düşünme ve karar verme biçimlerini yorumlar mısınız?

þ Kararlarınızda yer faktörünü değerlendiriyor musunuz?

12.  Karar ve Esneklik;

Sun Tzu Der ki; "Eskilerin akıllı savaşçı dediği savaşçı, akıllılık unvanını sadece savaşta kazanması ile değil, savaşı kolaylıkla kazanmakta gösterdiği beceriklilikle elde etmiştir."

Günümüzde dünyada bilgi akışı çok hızlı ve dinamiktir. Bilginin hızlı değişimi ve kolay ulaşılmasının sonucu olarak rakiplerin kararları ve uygulamaları çok hızlı değişim göstermektedir. Karar verici rakiplerinin karar ve uygulamalarını izleyerek, kararlarını yeni şartlara uyumlu hale getirme esnekliğine sahip olmalıdır. Karar verici sun Tzu'nun karar sürecindeki faktörlerin etkilerini akılcı yaklaşımla bileşimini ve dengelemesini sağlarken, kararın uygulanmasında esnek yaklaşımı ile başarıya ulaşır.

Sun Tzu Der ki; "Taktiklerini düşmana göre değiştirebilmeyi beceren komutan zafere ulaşacaktır."

Geleneksel stratejik iş planlama süreci ve bu sürecin değişkensiz uygulanmasının modası geçmiş ve verimsizdir. Sun Tzu, karar vericiler için doğru ve hızlı kararlar alma konusunda rehberlik yaparken, rakiplerin kararlarının yakından izlenilmesini ve mevcut kararların yeniden rakiplerin taktiklerine göre uyumlu hale getirilmesini veya değiştirilmesini önerir.

Unutmayınız ki, her yeni kararın veya değişikliğin bir bedeli vardır.

Rekabette rakiplerin veya dış etkenlerin nedeni koşullar kararınızı yeni şartlara göre şekillendirebilmelisiniz. Kişi karşındaki kişinin kararlarına uyum gösterebilir. Burada önemli olan bu uyumda tolerans veya esneklik sınırının ne kadar olacağıdır.

Çok esnek olmak ilkesizlik ve kararsızlık anlamına gelir.

þ  Siz kararlarınızda esnek misiniz? Esneklik tutarsızlık seviyesinde midir?

13.  Karar ve Muhakeme;

Sun Tzu der ki; Askeri metotta; (a) Ölçme, (b) Miktar Kontrolü, (c) Hesaplama, (d) Olanakların Dengelenmesi, (e) Zafer, önemli kıstaslardır.

Sun Tzu der ki; "Zaferi kazanan komutan savaş öncesi en çok hesaplamayı yapandır. Savaşı yitiren komutan ise savaş öncesi mutlaka yeterince plan yapmamıştır. Bu nedenle savaşa girmeden önce mutlaka zafer hesabı yapın."

Karar vermek; hayal edebilme, belirsizlikleri sezgi veya tahminleri tamamlayabilme,  bedelini, sonuçlarını analitik ve bütüncül düşünce ile muhakeme ederek en uygun seçeneği belirleme becerisidir. Kararlarınızda bilgi eksikliğini sezgileriniz ile tamamlamanız gerekir. Hayal gücünüzü ve sezgilerinizi kullanabilmek için tecrübe kazanmalısınız Bu süreci muhakeme süreci olarak adlandırmaktayız.

Karar sürecinde mukayese, muhakeme ve değerlendirme ile hesaplamalar yapılır. Bu değerlendirme sürecinde analitik ve holistik düşünce ile elde edilen veriler değerlendirilerek en iyi seçim yapılmaya çalışılır. Bunun adı durum değerlendirilmesidir. Karar etki eden tüm iç ve dış faktörler birlikte değerlendirilir.

Bir bilanço mantığını düşünmelisiniz kazanılacak ve kaybedilecek, ya da ödenen değer ve kazanılan değer bu karşılaştırma, mukayese çalışması kararınızın daha akılcı olmasını sağlayacaktır.

þ  Düşünmeye vakit ayırıyor musunuz ve nasıl düşünüyorsunuz?

þ  Seçenekleri karşılaştırıyor musunuz, nasıl bir karşılaştırma yönteminiz var?

14. 
Karar, Tutarlılık ve Kararlılık;

Sun Tzu der ki; "Savaş konseyinde kararlı ol, durum kontrolünü eline al."

İyi bir karar başarının ruhudur, eğer seçim sürecinizde mukayese ve hesaplamanız doğru ise seçiminizden şüphe etmenize gerek yoktur. Seçimizden emin iseniz tereddüt etmeye gerek yoktur. Kararınızın arkasında durunuz. Bunun adı kararlılıktır.

Sun Tzu der ki; "Bir komutan zayıf, otoritesini yitirmiş, verdiği emirler açık, belirgin olmayıp, sürekli değişiyorsa; emrindeki subaylar da askerler de belirli görevlere sahip değil ve üstüne üstlük ordu katmanları düzensiz, rast gele kurulmuş ise bu duruma tek ad verilebilir. Kargaşa"

Kararınızdan eminseniz uygulamada çekingenlik göstermeyiniz, Her zaman ve her ortamda kararlarınızı ifade etmekten çekinmeyiniz. Bu kargaşayı önlemek ve çevrenizdekilerin size güvenini sürdürmek için önemlidir.

Karar vericinin çok sık karar değiştirmesi, tutarsız davranış ve tutum sergilemesi, kararlarını ifade ederken, kararlı olmaması, otoritesinin sorgulanmasına, organizasyon içinde karmaşaya neden olur. Karar vericinin seçenekten emin olduğunda bunu çok net bir biçimde iletmesi gereklidir.

þ  Kararlarınız talep, beklentileriniz ve imkânlarınız ile uyumlu mudur?

Bu kararlar küresel dünyamızda rekabetin yaygın olduğu hayatımızda güçlü ve zayıf yönlerimizin oluşmasında biçimlendirici faktörlerdir.

Kolay olan "Günah Keçisi" bulmak

Genel olarak insan hayatında milyarlarca karar verir. Meslek seçimi, İş ve eş seçimi milyarlarca karardan öne çıkanlar olarak hayatınızı şekillendirirler. Verdiğiniz kararların sonuçları başarısızlık, boşanma, işten ayrılma, sınavı kazanamama, para kaybetme, dolandırılma, terk etme gibi olumsuz sonuçlar elde dildiğinde Karar verici hemen bir günah keçisi bularak suçlamaya başlamaktadır. Aslında dönüp Sun Tzu'nun faktörleri üzerinden sürece bakarak nerede hata yaptığını, kararını etkileyen faktörleri nasıl analiz ettiğini, nasıl soru ürettiğini, nasıl cevap bulduğunu, muhakemeyi nasıl yaptığını, kararın zamanı, yeri ve hızı gibi 14 faktör üzerinden kendisini sorgulamalıdır.

Bu sorgulama ile karar verici karar verme sürecinde iyileştirme yaparak gelecekte aynı hataları yapmama fırsatını kendisi için oluşturur. Bunu yapabilen insan sayısı ise bir elin parmakları kadar azdır.

Her alanda uygulanabilir.

Sun Tzu'nun karar verme adımları rekabetin olduğu her alanda uygulanabilir. Bu yazıyı ve örneği dikkate alırken, asıl dikkat edilecek husus karar vermeyi ve öğrendikleriniz hayat nasıl taşıyacağınız olmalıdır.

Yazının başında önerdiğim soruların yanıtları ile karar verme konusunda, yetersiz olduğunuzu düşünüyorsanız. Yetersizliğinizin hayatınızı nasıl etkilediğini ve gelecekte çevrenizdekileri nasıl etkileyeceğini tahmin edebilirsiniz.

Kararlarınızın başarısız sonuçları için kaderi, insanları suçlamayanız. Kararlarınızın sorumluluğunu alınız.

Her bireyin konulara yaklaşımı kişiseldir. Çünkü kişisel algı ve bilgi düzeyi, sezgileri farklıdır. Karar verme eğitimlerinin faydalı olduğu kaçınılmaz bir gerçeklik olmakla beraber kişisel olarak konuya odaklanmanın daha faydalı olduğu bilinen bir gerçekliktir.

Yazının içeriği ile ilgili bire-bir sohbet davetlerinizle birlikte olmaktan mutlu olurum.

Saygılarımla

Fikret GÜZELLER
0 505 343 66 50

Kaynaklar
Adil DEMİR, Sun TZU, Savaş Sanatı, Kastaş Yayınevi, İstanbul, 2008,